Menu
Cultural Heritage

“ฮากกา” ศิลปะ ความเชื่อ และความศรัทธา

ประเทศไทยเป็นประเทศหนึ่งในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรม อีกทั้งยังมีชนชาติที่หลากหลายและแตกต่างกันออกไป เช่น คนไทยเชื้อสายจีน เป็นต้น ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นคนไทยเชื้อสายจีนที่อาศัยอยู่ในประเทศไทย และต้องการประกอบพิธีกรรมต่าง ๆ เช่น วันตรุษจีน วันสารทจีน วันไหว้พระจันทร์ และอื่น ๆ อีกมากมาย นอกจากนี้ยังมีหลาย ๆ ชุมชนในประเทศไทยที่มีคนไทยเชื้อสายจีนอาศัยอยู่อย่างเช่นชุมชนตลาดน้อย

ชุมชนตลาดน้อย

ชุมชนตลาดน้อย หรือมีอีกชื่อเรียกหนึ่งคือ “ตะลัคเกียะ” และในอดีตเป็นส่วนหนึ่งของสำเพ็ง เนื่องจากอยู่ใกล้กับสำเพ็งมาก ๆ ซึ่งชุมชนตลาดน้อยตั้งอยู่ในซอยเจริญกรุง 22 เป็นชุมชนที่มีคนไทยเชื้อสายจีนอยู่เยอะไม่แพ้เยาวราชหรือสำเพ็ง แต่ในชุมชนนี้ก็ไม่ได้มีแค่คนไทยเชื้อสายจีนเท่านั้นแต่ได้มีการรวมหลายเชื้อชาติเข้าด้วยกัน เพราะในชุมชนตลาดน้อยนี้มีทั้งโรงเรียนคริสต์และโบสถ์ต่าง ๆ อีกด้วย ชุมชนแห่งนี้มีความเชื่อ ความศรัทธาต่าง ๆ มากมาย และหนึ่งในนั้นคือการไหว้เจ้าที่ศาลเจ้าพ่อโรงเกือก ซึ่งเป็นที่เคารพบูชาของคนไทยเชื้อสายจีนเป็นอย่างมาก เพราะว่าคนในชุมชนส่วนใหญ่เป็นคนจีนที่หลากหลายทั้ง ชาวจีนแคระ ชาวจีนแต้จิ๋ว และชาวจีนกวางตุ้ง เป็นต้น แต่ที่มีความโดดเด่นอย่างเห็นได้ชัดของชุมชนนี้คือ “ชาวฮากกา” หรือ “ชาวจีนแคระ” ที่อพยพมาจากประเทศจีน และได้สร้างศาลเจ้าพ่อโรงเกือกไว้ ให้คนไทยเชื้อสายจีนได้เข้าไปเคารพบูชา และวันนี้เราจะพาไปรู้จักกับศาลเจ้าพ่อโรงเกือกซึ่งถือได้ว่าเป็นสถานที่สำคัญอีกแห่งหนึ่งของชุมชนตลาดน้อย

ศาลเจ้าพ่อโรงเกือก

พ่อค้าชาวจีนฮากกา (จีนแคะ) ได้เชิญองค์เจ้าพ่อฮ้อนหว่องกุงจากเมืองจีนมาประดิษฐาน เพื่อสักการะบูชาในประเทศไทยเป็นเวลามากกว่า 100 ปี โดยศาลเจ้าหลังเดิมตั้งอยู่บริเวณทางฝั่งขวามือ ต่อมาเมื่อมีการจัดงานแห่เจ้าพ่อฮ้อนหว่องกุงขึ้น และผู้ที่มาร่วมพิธีแห่เจ้าพ่อเห็นว่าสถานที่ของศาลเจ้าหลังเดิมคับแคบไม่เหมาะสมแก่การประกอบพิธีกรรม ต่อมาในปี พ.ศ. 2431 ได้เชิญชวนผู้มีจิตศรัทธาร่วมบริจาคเงินซื้อที่ดินทางฝั่งซ้ายของศาลเจ้าหลังเดิมติดริมแม่น้ำเจ้าพระยา ในอดีตศาลเจ้าพ่อโรงเกือกหรือศาลเจ้าพ่อฮ้อนหว่องกุงจะจัดงานแห่เจ้าฮ้อนหว่องกุง ขึ้นทุก ๆ 3 ปีครั้ง

ความเชื่อและความศรัทธา

ปฐมกษัตริย์ของราชวงศ์ฮั่น โดยศาลเจ้าแห่งนี้เป็นศาลเจ้าของคนจีนเชื้อสายฮากกาโดยศาลเจ้าแห่งนี้ได้เชิญเจ้าพ่อฮ้อนหว่องกุงจากเมืองจีนมาประดิษฐานบูชาในประเทศไทยเป็นเวลากว่าร้อยปี ในอดีตศาลเจ้าพ่อโรงเกือกหรือศาลเจ้าพ่อฮ้อนหว่องกุง จะจัดงานแห่เจ้าฮ้อนหว่องกุง ขึ้นทุก ๆ 3 ปี แต่ในปัจจุบันจะจัดเพียงงานประจำปี เนื่องในโอกาสวันประสูติของเจ้าพ่อประทานลาภ (เจ้าพ่อฉ่อยสึ่นหย่า) ของชาวจีนแคะ ที่อยู่ในหมู่บ้านชาวฮกเกี้ยนและความศรัทธาในตัวเจ้าพ่อประทานลาภ(เจ้าพ่อฉ่อยสึ่นหย่า) ที่ถือเป็นเทพเจ้าแห่งโชคลาภ คอยประทานโชคลาภมาให้ โดยปกติแล้วคนส่วนใหญ่จะเดินทางมากราบไหว้เป็นจำนวนมากในช่วงเทศกาลตรุษจีน

สถาปัตยกรรมภายในศาลเจ้า

โดยศาลเจ้าแห่งนี้ชาวจีนฮากกา ชาวแต้จิ๋ว และชาวกวางตุ้ง ได้สะท้อนสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นผ่านหน้าบันตัวอาคาร ซึ่งส่วนใหญ่ทำเป็นรูปทรงเรขาคณิตแบบต่าง ๆ เช่น อาจจะเป็นรูปทรงโค้งมน หรือรูปทรงห้าเหลี่ยมที่เกิดจากความเชื่อเกี่ยวกับธาตุทั้ง 5 ของคนจีนนั้นเอง และภายในวัดนั้นยังมีศิลปะประเภทประติมากรรมและจิตรกรรมอีกด้วย ตามหลักความเชื่อโดยพื้นฐานของคนจีนแล้วจะให้ความสำคัญกับฮวงจุ้ยมาก ๆ เช่น การเลือกที่ดิน เพื่อจัดสมดุลระหว่างธาตุเพื่อเพิ่มพลังให้กับตัวศาลเจ้าและเจ้าพ่อหรือประตูทางเข้าเพราะประตูเปรียบเสมือนปราการด่านแรกในการเข้าออก ไม่ว่าจะเป็นผู้คน โชคลาภ หรือพลังงาน ประตูที่ผิดตำแหน่งจะทำให้เกิดเรื่องไม่ดีขึ้นได้ในตัวศาลเจ้านี้สร้างขึ้นเป็นรูปทรงเรขาคณิตเพราะมีความเชื่อเกี่ยวกับธาตุทั้ง 5 ที่ประกอบไปด้วย

  1. ธาตุดิน หนักแน่น เปรียบดั่งเพราะเป็นจุดศูนย์กลางสารพัดสิ่ง
  2. ธาตุน้ำ สติปัญญา เปรียบดั่งความรู้ที่ไหลมาเช่นสายน้ำบริสุทธิ์
  3. ธาตุไฟ มารยาท เปรียบดั่งพลังงานที่แผ่ขยายออกไป
  4. ธาตุไม้ เมตตา เปรียบดั่งต้นไม้ที่คอยให้ความสงบร่มรื่น
  5. ธาตุทอง กล้าหาญ เปรียบดั่งเกราะกำบังที่ซ่อนอยู่ในตัว

ประติมากรรม ภายในศาลเจ้าได้มีการแบ่งเป็นประติมากรรมที่มีการผสมผสานระหว่างศิลปะจีนกระแสหลักและศิลปะจีนพื้นถิ่น นั่นหมายความว่าศิลปะในศาลเจ้ามีทั้งงานศิลปะ สถาปัตยกรรม ทั้งส่วนที่เหมือนกันและต่างกันไปตามความเชื่อพื้นถิ่นที่สืบทอดมาอย่างยาวนาน

จิตรกรรม ภายในศาลเจ้าจะมีภาพจิตรกรรมบริเวณฝาผนัง และบนประตูเป็นรูปของเจ้าพ่อฮ้อนหว่องกุง และตามหลักความเชื่อแล้ว ประตูคือด่านสำคัญของความสำเร็จทุกอย่าง จึงได้ทำจิตรกรรมรูปเจ้าพ่อฮ้อนหว่องกุงไว้ที่ประตูทางเข้า

จากที่ได้กล่าวมาในข้างต้นนั้นสะท้อนให้เห็นถึงความเป็นมาของชุมชนตลาดน้อยที่มีคนไทยเชื้อสายจีนอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก และหนึ่งในนั้นคือชาวจีนฮากกาหรือจีนแคะ ที่พวกเขาได้เชิญองค์เจ้าพ่อฮ้อนหว่องกุง จากเมืองจีนมาประดิษฐานในประเทศไทย และความเชื่อเกี่ยวกับตัวเจ้าพ่อประทานลาภ (เจ้าพ่อฉ่อยสึ่นหย่า) ที่มีไว้ให้คนทั่วไปเข้าไปสักการะบูชาขอพรโชคลาภ และยังมีศิลปะต่าง ๆ ภายในตัวศาลเจ้าที่สอดคล้องกับความเชื่อของธาตุทั้ง 5 อีกด้วย