Menu
Cultural Heritage

“หัวโขนจิ๋ว” ศิลปะแห่งชุมชนบ้านบุ

ชุมชนบ้านบุ เป็นชุมชนที่เก่าแก่แห่งหนึ่งในย่านฝั่งธนที่มีศิลปวัฒนธรรมที่หลากหลายอยู่ในตัวชุมชน คนส่วนใหญ่เมื่อนึกถึงชุมชนบ้านบุจะเห็นภาพการทำขันลงหินที่สืบต่อกันมาแต่โบราณตั้งแต่ สมัยกรุงศรีอยุธยา ซึ่งในปัจจุบันทางชุมชน ได้มีการปรับรูปแบบดีไซน์ มีการทำภาชนะสำหรับการกิน อาหารต่าง ๆ เช่น จาน หรือช้อนส้อม ให้ดูแปลก ใหม่และน่าสนใจมากขึ้นเพื่อให้สามารถปรับตัวและสืบสานวัฒนธรรม การทำโลหะสำริดให้สืบทอดต่อไปได้ การลงสำรวจศิลปวัฒนธรรมในพื้นที่ชุมชนบ้านบุ ทำให้เราเจอบุคคลคนหนึ่งซึ่งเป็นบุคคลสำคัญที่ขับเคลื่อนและพลักดันงานทางด้านศิลปวัฒนธรรมในชุมชนบ้านบุ และบุคคลท่านคนนั้นคือ คุณพิชิต บุญจินต์ หรือ พี่นพ ประธานตลาดไร้คาน และ กรรมการชุมชนบ้านบุ

หลังจากที่ได้เจอกับคุณพิชิต บุญจินต์ หรือ พี่นพ ซึ่งตัวพี่นพเองมีความสามรถและพอมีฝีมือในการทำหัวโขน ถือว่าเป็นงานประณีตศิลป์ที่มีความสวยงามและเป็นเอกลักษณ์ประเภทหนึ่งของไทย เมื่อคนกล่าวถึงโขน การทำหัวโขนนั้นมีขั้นตอนที่หลากหลายที่ทำให้ช่างหัวโขน จะต้องเป็นคนที่มีทั้งความรู้และฝีมือในการที่จะสร้างหัวโขนขึ้นมาเพื่อให้ถูกต้องตามเอกลักษณ์และสมบูรณ์ของผลงาน

ที่มา : https://www.naewna.com/lady/242514

หัวโขนจำลองหรือเรียกแบบง่าย ๆ ทำให้ดูน่ารักมากขึ้นคือ “หัวโขนจิ๋ว” ซึ่งสิ่งที่ได้ฟังจากพี่นพ คอการที่อยากให้คนภายนอกที่สนใจชุมชนได้รู้จักชุมชนบ้านบุมากขึ้น ที่ชุมชุมแห่งนี้ไม่ได้มีแค่การทำขันลงหินเพียงอย่างเดียว สิ่งที่พี่นพ พยายามจะสื่อให้เห็นคือการพัฒนาชุมชนบ้านบุให้เป็นที่น่าสนใจมากขึ้นนักท่องเที่ยวหรือคนที่สนใจจะได้เห็นสิ่งที่เป็นศิลปวัฒนธรรมที่ไม่ใช่อะไรเดิม ๆ ในชุมชนบ้านบุ

ที่เห็นในภาพจะเป็นตัวอย่างของผลงานหัวโขนจิ๋ว ในตู้โชว์ของ พี่นพ สิ่งที่พิเศษและน่าสนใจ ที่ทำให้นักท่องเที่ยวหรือผู้คนต่าง ๆ จะต้องมาชุมชนบ้านบุคือการได้เข้ามาสัมผัสวิถีชุมชน เสพศิลปวัฒนธรรม

คุณพิชิต บุญจินต์

การทำขันลงหิน การมาเดินเที่ยวตลาดไร้คานหรือแม้แต่กระทั่งการทำหัวโขนจิ๋วนั้นเอง ซึ่งเป็นสิ่งที่น่าใจและดึงดูดนักท่องเที่ยว โดยหัวโขนจิ๋วนั้นจะทำจากปูนปลาสเตอร์ ทำให้หัวโขนที่ส่วนใหญ่จะหาซื้อกันได้ในราคาที่สูงกลับสามารถให้ผู้คนเข้าถึงได้ผ่านการใช้ปูนปลาสเตอร์ ซึ่งโดยปกติจะใช้วัสดุที่หายากและราคาแพงในการทำตัวหัวโขนขึ้นมาพี่นพได้นำปูนปลาสเตอร์มาใส่แม่พิมพ์จากแม่พิมพ์ที่สร้างขึ้นเองจากฝีมือที่พี่นพมีอยู่ การใช้ปูนปลาสเตอร์ในการทำหัวโขนจิ๋ว ไม่ใช่เพียงแค่คนทั่วไปสามารถเอื้อมถึงได้เท่านั้นแต่พี่ยังใส่ผงพุทธคุณหรือผงศักดิ์สิทธิ์ลงไปในสีที่ใช้สำหรับการตกแต่งตัวหัวโขนจิ๋วอีกด้วย เพื่อให้ผู้ที่ซื้อไปสามารถนำกลับไปบูชาตามหลักความเชื่อของแต่ละบุคคล ทำให้เกิดความเป็นสิริมงคลและเป็นที่พึ่งทางใจแก่ผู้ที่ซื้อกลับไปได้

ส่วนใหญ่หัวโขนที่พี่นพทำจะเป็นหัวโขนพระพาย หรือหัวโขนหนุมานเป็นพญาวานร ผู้นำทัพฝ่ายวานรตัวละครเอกตัวหนึ่งในเรื่องรามเกียรติ์ลักษณะของหัวโขนพระพายจะมีปากที่อ้าประดับมุกแทนสีผิวกายจะมีสีขาวศรีษะโล้น มีเขี้ยวเพชรอยู่กลางเพดานปาก สวมเกี้ยวนอกจากนี้ศรีษะต่าง ๆ ของพระพายจะเปลี่ยนไปตามฉาก เช่น ถ้าเป็นตอนทรงเครื่อง (อาสาพระรามล่อลวงทศกัณฐ์) ศรีษะจะสวมชฎายอดกาบไผ่ เดินหน หรือ ตอนครองเมืองจะสวมมงกุฎยอดชัย และนี้ก็เป็นลักษณะคร่าว ๆ ของหัวโขนพระพายครับและการเลือกซื้อหัวโขนจิ๋ว ไม่ใช่แค่การซื้อกลับไปบูชาแต่ยังสามารถซื้อกลับไปเป็นของที่ระลึกได้เพราะเราสามารถเลือกที่จะออกแบบหรือดีไซน์เองได้เพื่อให้เสริมความเป็นสิริมงคลให้กับผู้ที่ซื้อหัวโขนจิ๋วได้อีกด้วย พี่นพไม่ได้ทำแค่หัวพระพายเท่านั้น แต่จริง ๆ แล้วเราสามารถเลือกได้ว่าจะทำหัวโขนจิ๋วเป็นตัวละครอื่น ๆ ได้ ดังที่เห็นจากในรูปจะเป็นหัวโขนพ่อแก่ หรือ หัวโขนฤาษี ในการทำหัวโขนฤาษี จะมีลักษณะที่แตกต่างกันในหลายแบบ แตกต่างกันที่สีคือ จะมีหน้าสีทอง สีลิ้นจี่แดง, สีม่วง, สีกลีบบัว, สีเนื้อและสีจันทร์ เป็นต้น จะมีจอนหูคล้ายกับลักษณะของครับหางปลา หรือ บางที จะไม่มีจอนหู ส่วนของลักษณะหน้าจะทำหลายแบบ มีทั้ง หน้าอ้วน, หน้าผอม, หน้ายิ้ม และหน้าดุส่วนของศรีษะจะทำเป็นแบบมีผ้าโพกที่ศรีษะ สวมเทริดยอดบายศรี หรือ ยอดบัว อย่างสุดท้ายจะเป็นฟันลักษณะหน้ายิ้ม เห็นฟันเต็มปากบ้างไม่เต็มปากบ้าง เช่น เห็นฟันบน 2 ซี่ ฟันล่าง 2 หรือ จะเป็นแบบไม่มีฟันก็มี สำหรับสวมศรีษะในการแสดงตามบทบาท นี่ก็เป็นลักษณะคร่าว ๆ ของหัวโขนฤาษี เพราะจริง ๆ แล้ว ฤาษีจะมีลักษณะและบทบาทในแต่ละตน

โดยส่วนตัวผมเองจากที่ได้ฟังพี่นพเล่าผมก็มีความสนใจในผลงานและได้สัมผัสกับสิ่งที่พี่เขาได้ทำให้กับคนในชุมชนและสืบสานวัฒนธรรมท้องถิ่นให้คงอยู่ต่อไป ผมรู้สึกมีความสุขมากที่ได้ฟังพี่นพอธิบายเรื่องที่พี่เขาได้ทำอยู่พร้อมกับให้ความรู้และแง่คิดที่เกี่ยวข้องกับศิลปวัฒนธรรมไทย จึงทำให้ผมสนใจและมาเขียนเรื่องราวลงในบล็อกรีวิวนี้ใครที่สนใจตัวหัวโขนจิ๋วนี้ สามารถเดินทางไปเองที่ชุมชนบ้านบุได้ โดยการเดินทาง สามารถเลือกไปทั้งรถส่วนตัวหรือรถสาธารณะรวมไปถึงการเดินทางเรือและอีกช่องทางการติดต่อ สำหรับคนที่ไม่สะดวกไปด้วยตนเอง สามารถโทรสอบถามรายละเอียดหรือข้อมูลต่าง ๆ ได้ที่เบอร์โทรศัพท์ 084-681-8382 ครับผม